BIG 4 w ciąży. Zadbaj o nie każdego dnia dla prawidłowego przebiegu ciąży i rozwoju maluszka

Naukowcy podkreślają, że dieta kobiety w ciąży powinna być zbilansowana, bogata w witaminy, minerały i dobre tłuszcze (przede wszystkim nienasycone). Jednocześnie nie wszystkie niezbędne składniki można dostarczyć wyłącznie z pożywienia – stąd tak duże znaczenie mają suplementy, które uzupełniają codzienną dietę i odpowiadają na rosnące potrzeby organizmu.

W kolejnych trymestrach ciąży zmieniają się priorytety, co jest związane z rosnącym zapotrzebowaniem na niektóre składniki odżywcze i witaminy, w tym przede wszystkim jod, foliany, DHA i witaminę D, które określane są często mianem BIG 4, czyli czterech niezbędnych elementów prawidłowego rozwoju płodu ^[1]. Równocześnie na każdym etapie ciąży ważne jest nawodnienie – woda to sprzymierzeniec zarówno mamy, jak i dziecka.

• Rekomendacje polskie podkreślają, że głównym źródłem witamin i mikroelementów powinna być dieta, a suplementy stanowić dodatek do prawidłowego żywienia [1].

W kolejnych trymestrach ciąży zmieniają się priorytety, co jest związane z rosnącym zapotrzebowaniem na niektóre składniki odżywcze i witaminy, w tym przede wszystkim jod, foliany, DHA i witaminę D, które określane są często mianem BIG 4, czyli 4 niezbędnych składników dla prawidłowego rozwoju płodu ^[1].

W pierwszych tygodniach po zapłodnieniu formują się podstawowe struktury zarodka. W około 3. – 4. tygodniu następuje zamknięcie cewy nerwowej, która stanie się rdzeniem kręgowym i mózgiem płodu. Następnie rozwijają się serce, układ krążenia, a także elementy układu pokarmowego. Do końca I trymestru płód ma już zawiązki kończyn, narządów wewnętrznych oraz podstawy układu nerwowego i układu moczowo-płciowego ^[2].

W II trymestrze płód intensywnie rośnie: powiększają się jego organy, rozwijają się struktury kostne, mięśnie i tkanka tłuszczowa. Mózg rozwija się dalej — tworzą się zakręty, połączenia neuronalne i warstwy kory mózgowej. Rozwija się także układ oddechowy (choć dopiero w III trymestrze osiąga pełną dojrzałość) oraz układ pokarmowy i nerwowy. Pojawiają się ruchy płodu, które matka może odczuwać coraz wyraźniej ^[2].

W III trymestrze następuje dalszy wzrost masy ciała płodu, akumulacja tłuszczu, dojrzewanie płuc — rozwijają się pęcherzyki płucne, zwiększa się produkcja surfaktantu, czyli substancji zmniejszającej napięcie powierzchniowe cieczy, co zapobiega zapadaniu się pęcherzyków płucnych po wykonaniu wydechu. Kończą się procesy kostnienia żeber i czaszki, intensywnie rozwija się układ nerwowy (m.in. mielinizacja włókien nerwowych). Organizm przygotowuje się do porodu: dziecko zaczyna układać się w pozycji główkowej, a w łożysku przyspiesza metabolizm i wymiana substancji odżywczych ^[2].

Dla prawidłowego rozwoju małego organizmu ogromne znaczenie ma dostarczenie do organizmu ciężarnej czterech niezbędnych składników: folianów, witaminy D, DHA oraz jodu. Przyjrzyjmy się bliżej każdemu z nich.

Suplementacja kwasu foliowego jest kluczowa już przed poczęciem i w I trymestrze: dzięki niej istotnie zmniejsza się ryzyko wad cewy nerwowej (np. rozszczepu kręgosłupa) [3]. Standardowo zaleca się około 0,4 mg kwasu foliowego dziennie u kobiet w wieku prokreacyjnym. Dawki te w okresie ciąży ulegają zmianie, co prezentuje tabela 1 ^[1].

Jak się okazuje co 2. Kobieta w Polsce może nieprawidłowo przyswajać standardowy kwas foliowy. Dlatego eksperci z dziedziny ginekologii zalecają, aby oprócz zwykłego kwasu foliowego przyjmować również jego aktywną formę. Na rynku dostępne są aktywne formy kwasu foliowego III i IV generacji.

Tabela 1. Rekomendowane dawki kwasu foliowego w okresie prokreacyjnym i w kolejnych trymestrach ciąży ^[1]. 

W okresie ciąży zaleca się także suplementację jodu (150–200 µg/dzień). Dotyczy to wszystkich ciężarnych, które nie mają medycznych przeciwwskazań do przyjmowania tego pierwiastka. Jod jest niezbędny do produkcji hormonów tarczycy (tyroksyny — T4 i trijodotyroniny — T3), które regulują metabolizm i są absolutnie kluczowe dla rozwoju mózgu płodu. W I trymestrze dziecko korzysta wyłącznie z hormonów tarczycy matki, dopiero około 12. – 14. tygodnia zaczyna działać jego własna tarczyca. Prawidłowy poziom jodu u matki przyczynia się do odpowiedniej pracy tego gruczołu, a u dziecka wspiera prawidłowy rozwój intelektualny i fizjologiczny oraz poród w terminie ^[4].

W krajach, w których ludzie narażenia są na niedobór promieni słonecznych rekomenduje się także uzupełnianie witaminy D (w dawce 1500–2000 IU/dzień) [1]. Dlaczego jest to tak istotne? Witamina D odpowiada za gospodarkę wapniowo-fosforanową — zwiększa wchłanianie wapnia w jelitach i wpływa na mineralizację kości oraz zębów. U płodu wpływa więc na prawidłowy rozwoju układu kostnego. Badania wskazują też, że prawidłowy poziom witaminy D koreluje z prawidłową masą urodzeniową dziecka oraz porodem w terminie ^[5].

DHA, czyli kwas dokozaheksaenowy, zaliczany jest do kwasów omega-3 i stanowi niezbędny komponent sprawnej pracy mózgu, wzroku, układu sercowo-naczyniowego, a także nerwowego. Co ciekawe, zarówno ciąża, jak i okres niemowlęctwa są okresami rosnącego zapotrzebowania na DHA ^[6]. Naturalnym źródłem tego związku są ryby morskie (zwłaszcza łosoś, makrela, śledź i sardynki). Warto jednak wziąć pod uwagę fakt, że Polska zaliczana jest do krajów o niedostatecznym spożyciu ryb ^[6].

 

Zgodnie z zaleceniami ekspertów, aby móc dostarczyć organizmowi dzienną dawkę DHA ok. 200 mg/d, kobieta powinna spożyć dwie morskie ryby tygodniowo ^[6]. Należy jednak pamiętać, że ryby mogą być źródłem metali ciężkich, dioksyn oraz polichlorowanych bifenyli (PCB), co może być szkodliwe dla rozwoju płodu ^[1]. Co ciekawe, największe stężenie zanieczyszczeń znajduje się w organizmach morskich będących na szczycie łańcucha pokarmowego np. tuńczyk, rekin i miecznik ^[1]. Z tego też względu eksperci coraz częściej zalecają spożywanie DHA pochodzenia roślinnego np. z alg Schizochytrium sp. hodowanych w kontrolowanych warunkach.

W aktualnym stanowisku Zespołu Ekspertów dotyczącym DHA czytamy:

Ważne jest zapewnienie wysokiej jakości zródła DHA, bez ryzyka zanieczyszczenia szkodliwymi dla zdrowia metalami ciezkimi, dioksynami oraz polichlorowanymi bifenylami (PCB). Nowymi zródłami LCPUFA n-3 sa oleje pochodzace z alg morskich, np. Crypthecodinium cohnie i Schizochytrium sp. EFSA potwierdziła bezpieczenstwo ich stosowania.

Suplementy DHA otrzymywane z alg hodowanych w kontrolowanych warunkach powinny znaleźć zastosowanie w populacji osób szczególnie narażonych na szkodliwe działania zanieczyszczeń, takich jak kobiety w ciąży, niemowleta i dzieci.  

Aktualne Stanowisko zostało stworzone przez Zespół 9 Ekspertów, w tym: konsultantów krajowych w dziedzinie pediatrii, neonatologii, gastroenterologii dziecięcej oraz przez prezesów Towarzystw Naukowych ^[7].

Rola DHA u kobiet w ciąży i karmiących piersią jest tematem wielu badań i opracowań naukowych. Dobrym przykładem są te, przeprowadzone przez Carlson i wsp. (2013), które miały na celu ocenienie wpływu spożycia DHA z alg w okresie ciąży na poziom tego związku u matki i dziecka po narodzinach, długość ciąży i parametry dziecka po narodzinach (masa, wzrost) ^[8].

• Zarówno ciąża, jak i okres niemowlęctwa są okresami szczególnego zapotrzebowania na DHA [6].

W okresie ciąży wzrasta również zapotrzebowanie na żelazo — niezbędne do wytwarzania krwi matki i zapewnienia dopływu tlenu do płodu i łożyska ^[10]. Według zaleceń Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników podczas pierwszej wizyty położniczej, prowadzący ciążę powinien zlecić wykonanie badań na oznaczenia stężenia ferrytyny we krwi, która jest białkiem odpowiedzialnym za magazynowanie żelaza. Obniżone stężenie ferrytyny w połączeniu z niskim poziomem hemoglobiny (Hb < 11 g/dl) jest wskazaniem do wdrożenia preparatów żelazowych. U kobiet bez anemii, jednak z obniżonym stężeniem ferrytyny, rekomenduje się z kolei stosowanie żelaza w dawce do 30 mg/d ^[1].  

• W okresie ciąży rośnie zapotrzebowanie na witaminy i minerały, w tym w szczególności witaminę D, żelazo, foliany, jod oraz DHA (tzw. BIG 4)

W ciąży w organizmie kobiety zachodzą znaczące zmiany: rośnie objętość osocza krwi, dochodzi do produkcji płynu owodniowego, a układ nerwowy oraz inne organy płodu potrzebują stałego zaopatrzenia w składniki odżywcze i tlen. Woda pełni tu rolę nośnika: uczestniczy w transporcie substancji odżywczych i produktów przemiany materii, pomaga utrzymać właściwą objętość krwi oraz płynów ustrojowych. Gdy dochodzi do odwodnienia matki — nawet stosunkowo łagodnego — może to skutkować obniżeniem objętości płynu owodniowego, co z kolei może ograniczać ruchy płodu i jego rozwój ^[11].

Drugi ważny aspekt to profilaktyka problemów zdrowotnych zarówno u matki, jak i dziecka. U kobiet ciężarnych odwodnienie może zwiększać ryzyko poważnych stanów, takich jak infekcje dróg moczowych, zaparcia, a nawet przedwczesne skurcze macicy. Dodatkowo, coraz więcej badań pokazuje, że duży odsetek kobiet w ciąży nie przyjmuje zalecanej ilości płynów — co z kolei stanowi dla nich realne ryzyko, ponieważ zapotrzebowanie na wodę rośnie nie tylko w ciąży, ale także przy aktywności fizycznej i w upalne dni ^[11,12].

• Duży odsetek kobiet w ciąży nie przyjmuje zalecanej ilości płynów.

Omegamed Optima Start i Omegamed Optima Forte to preparaty stworzone z myślą o kobietach planujących ciążę, będących w ciąży oraz karmiących piersią. Ich skład został opracowany w oparciu o najnowsze rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, tak aby holistycznie aby wspierać zdrowie mamy i prawidłowy rozwój dziecka na każdym etapie – od planowania poczęcia po okres laktacji.

Produkty Omegamed Optima START i Omegamed Optima FORTE to produkty rekomendowane przez Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników.

To właśnie ich odpowiednia kombinacja wpływa na prawidłowy przebieg ciąży, rozwój mózgu, wzroku i układu nerwowego dziecka oraz termin porodu, a także zmniejsza ryzyko powikłań, takich jak np. wady cewy nerwowej.

Omegamed Optima Start jest przeznaczony dla kobiet planujących ciążę i będącym w I trymestrze – zawiera 200 mg DHA z alg, 2000 j.m. witaminy D, 200 µg jodu oraz 800 µg folianów (w tym aktywny kwas foliowy najnowszej IV generacji). Wystarczy jedna kapsułka dziennie.

 

Omegamed Optima Forte został stworzony na czas II i III trymestru oraz okres karmienia piersią – dostarcza większą dawkę DHA z alg (aż 600 mg) oraz 2000 j.m. witaminy D, 200 µg jodu oraz 800 µg folianów (w tym aktywny kwas foliowy najnowszej IV generacji), odpowiadając zwiększonym potrzebom organizmu kobiety w tych fazach. Zaleca się przyjmowanie 2 kapsułek dziennie.

Wybierając suplementację Omegamed, kobieta zyskuje pewność najwyższej jakości i wieloletniego doświadczenia oraz zaufania – DHA pochodzi z alg hodowanych w kontrolowanych warunkach, a zastosowany folian IV generacji charakteryzuje się wysoką biodostępnością. To sprawia, że Omegamed Optima Start i Optima Forte są nowoczesną, jakościową i rekomendowaną przez ekspertów formą suplementacji, która wspiera zdrowie matki i dziecka już od pierwszych dni życia.